پلاکت خون بالا نشانه چیست؟ مقدار پلاکت در آزمایش خون چگونه تشخیص داده میشود؟ در این مقاله به صورت مختصر و مفید عوامل موثر بر ترومبوسیتوز و شیوه های درمان آن را بررسی می کنیم؛ پس با ما آذر شفا همراه باشید.
بیماری ترومبوسیتوز یا پلاکت خون بالا، عارضهای است که در آن تولید پلاکتهای خون بیش از میزان نرمال آن است. شاید بپرسید که پلاکت چیست؟ پلاکتها یکی از اجزای سلولِ خون هستند که در مغز استخوان به همراه سلولهای خونی دیگر ساخته میشوند.
پلاکتها با رد شدن از رگها به هم میچسبند که نام آن لخته شدن خون است. لخته شدن، از اصلیترین اقداماتی است که بدن جهت جلوگیری از خونریزی در رگهای آسیب دیده صورت می گیرد. نام دیگر پلاکت، ترومبوسیت است پس بنابرین به لخته خون نیز «ترومبوز» گفته میشود.
ترومبوسیتوز اساسی چیست؟
در مواقعی که که دلیل پلاکت بالای خون معلوم نشده باشد به آن بیماری «ترومبوسیتوز اساسی (Essential thrombocythemia)» یا «تولید بیش ازحد پلاکت» گفته میشود. از این بیماری بعضی از مواقع به اسم «ترومبوسیتوز بنیادی» یا «ترومبوسیتمی اولیه» هم به حساب می آید.
این بیماری زمانی رخ می دهد که سلولهای معیوب مغز استخوان، پلاکتهای بالایی را ترشح کند. مغز استخوان بافت اسفنجی مانندی در حفره استخوانی است. سلولهای مغز استخوان شامل سلولهای بنیادی می باشند که به گلبولهای قرمز، سفید و پلاکتها تبدیل میشوند. هنوز به لحاظ علمی، دلیل تولید بیش از حد پلاکت خون به درستی تعین نشده است.
در بیماری ترومبوسیتوز اساسی، بالا بودن تعداد پلاکت امکان دارد که خود به تنهایی یا به همراه دیگر اختلالات سلولهای خونی ظهور کند. با این وضع، ترومبوسیتوز اساسی آنچنان بیماری شایعی نمی باشد.
بیماریها یا عللی که میتوانند باعث پلاکت خون بالا شوند عبارتند از:
- کمخونی فقر آهن (کمخونی ناشی از کمبود آهن)
- کمخونی همولیتیک (کمخونی ناشی از همولیز یا تخریب گلبولهای قرمز)
- کارکرد ناقص طحال یا عدم وجود طحال (به دلیل عمل جراحی برداشتن طحال یا اسپلنکتومی)
- بیماریهای التهابی یا عفونی مانند بیماری بافت همبند، بیماری التهابی روده و سل
- واکنش بدن به برخی داروها
بعضی بیماریها و سایر دلایل نیز میتواند باعث پلاکت خون بالا برای مدت زمان کمی شود. نمونههایی از این علل شامل موارد زیر میشوند:
- بهبودی از خونریزی بسیار شدید
- بهبودی از پلاکت خون بسیار کم که میتواند ناشی از مصرف بیرویه الکل و کمبود ویتامین ب۱۲ و یا فولیک اسید باشد
- عفونت حاد (کوتاه مدت) یا التهاب
- واکنش بدن به برخی فعالیتهای جسمی
لختههای خونی در رگهای کوچک دستها و پاها سبب ایجاد بی حسی و قرمزی در آنها خواهد شد. در مواردی درد و سوزش در قسمت کف دست هم احساس خواهد شد. بعضی از علائم و نشانههای ایجاد لختههای خونی عبارتند از:
- تغییرات در گفتار و آگاهی و تغییر ناگهانی خلقوخو
- تشنج
- احساس ناراحتی بالاتنه در یک یا دو بازو، گردن، فک، کمر یا شکم
- احساس تنگی نفس و حالت تهوع
خونریزی
از همه بیشتر کسانی که با تعداد پلاکت بالاتر از یک میلیون پلاکت در هر میکرولیتر خون دچار خونریزی میشوند. نشانههای خونریزی شامل خون دماغ شدن، کبود شدن نفاط مختلف بدن، خونریزی از دهان یا لثه یا وجود خون در مدفوع است.
با این همه خونریزی بیشتر در تعداد کم پلاکت خون اتفاق میافتد. تشکیل لختههای خونی در ترومبوسیتوسیز و ترومبوسیتمی در آخر میتواند منجر به مصرف تمام پلاکتها شود. در این وضعیت اگر خراش و یا آسیبی در بدن رخ بدهد، پلاکت کافی برای تشکیل لخته خون و ترمیم دیواره آسیبدیده رگهای خونی وجود نخواهد داشت.
دلیل دیگر وقوع خونریزی در افرادی با تعداد پلاکت زیاد بیماری فونویلبراند است. در این فرایند تشکیل لخته خون تحت تاثیر قرار میگیرد. در موارد نادر ترومبوسیتمی اولیه، سلولهای معیوب مغز استخوان باعث بروز لوسمی یا سرطان خون میشوند.
تشخیص پلاکت خون بالا
پزشک طبق معاینه فیزیکی، سابقه پزشکی و چک کردن نتایج آزمایشهای متفاوت قادر به تشخیص می شود که شخص به ترومبوسیتمی یا ترومبوسیتوسیز مبتلا است. برای تشخیص صحیح بیماری شاید توصیه می شود که شخص به یک پزشک هماتولوژیست مراجعه نماید، این تخصص پزشکی به صورت خاص بیماریهای خونی را بررسی و نسبت به درمان آن اقدام خواهد کرد.
بررسی سابقه پزشکی بیمار
پزشک در مورد عواملی که تعداد پلاکتهای خون را تحت تاثیر قرار میدهد از بیمار سوال میپرسد:
- هیچ گونه عمل جراحی و یا پیوند خون انجام داده اید؟
- آیا به تازگی به عفونتی مبتلا شده و یا واکسن خاصی را دریافت کردهاید؟
- چه داروهای مصرف میکنید؟
- رژیم غذایی شما چگونه است و در طول روز چه مقدار الکل مصرف میکنید؟
- آیا در خانواده شما فردی با تعداد بالای پلاکتها خون وجود دارد؟
درمان پلاکت خون بالا یا درمان ترومبوسیتوز اساسی
بیماری ترومبوسیتوز اساسی هم اکنون نسبت به قبل، عوارضش کاهش چیدا کرده است و چشمانداز درمان و بهبودی این بیماری نیز خوب است. افرادی که مبتلا به این بیماری هستند تا موقعی که بیماری پایدار نباشد و یا علائمی را در خودشان نبینند نیازمند به درمان خاصی نمی باشند.
مصرف آسپرین ممکن است به افرادی که خطر لخته شدن خون را دارند کمک کند. آسپرین از داروهایی است که باعث رقیق شدن خون میشود. با این حال، بهتر است حتما پیش از مصرف آسپرین با پزشک مشورت کنید، چرا که در برخی موارد مصرف این دارو باعث خونریزی میشود.
داروهای کاهنده پلاکت خون
در حالتی که شخص شامل شرایط خاص باشد برای کم کردن پلاکت خون خود به مصرف دارو نیاز دارد. از جمله:
- سابقه لخته شدن خون یا خونریزی
- درگیری با علل خطرناک بیماریهای قلبی و عروقی مانند کلسترول بالای خون، فشار خون بالا یا دیابت
- سن بالای ۶۰ سال
- پلاکت بیش از ۱ میلیون در هر میکرولیتر خون
کسانی که میزان پلاکت خون آن ها بالا هستند این داروها را باید مادام العمر مصرف کنند.
